Hier vindt u informatie bij online lessen zoals samenvattingen of afbeeldingen

Kunstkring Ruurlo: Samenvatting online les 1: Hoe Barok haaks op de Renaissance staat

 

Proto-Renaissance (treciento) en vroege Renaissance (quattrociento)

U kent het wel, de Renaissance als een ‘wedergeboorte’ van het klassiek ideaal. Maar hoe zien die idealen er dan uit?

- verhevenheid; puurheid en vroomheid is de norm

- dat uit zich in symmetrie, heldere inhoud en tijdloosheid

- klaasieke mythes worden verbonden aan  de Christelijke norm. (Ficino)

BWK • DE KATHEDRAAL VAN FLORENCE -klassieke maatvoering, puurheid en elegantie, Florentijnen geloofden zelf dat het een klassieke tempel voor Mars was. De koepel is ontworpen door Philippo Brunelleschi en wordt gezien als een Renaissancistisch meesterwerk. Hij won hier de wedstrijd met Ghiberti die hij met de baptisteriumdeuren verloren had en realiseerde een ondenkbaar grote koepel door een ronde koepel in een spitse te hangen en gebruikte hiermee een Gotische verworvenheid voor een ander doel, hij was ook de ontdekker van het lineair perspectief en geldt mede daarom als één van de eerste homi universalis.

BHK

Donatello deed de Pisano’s uit het treciento primitief lijken en maakt een langdurige ontwikkeling mee van fris klassiek tot persoonlijk expressief.

BHK • LORENZO GHIBERTI, DE NOORDPORTAALDEUREN EN PARADIJSDEUREN VAN HET BAPTISTERIUM VAN FLORENCE –won de wedstrijd voor de noorddeuren van het baptisterium door verkortingen en de klassiek aandoende tors van de te offeren Isaak.

 

SCH • GIOTTO, FRESCO’S IN DE KERK TE ASSISI EN IN DE ARENAKAPEL TE PADUA -toont zich meester in de monumentale fresco’s en betrekt de beschouwer direkt in zijn schilderingen door de voorstelling onder in het beeld te dirigeren en de achtergrond als landschap zo in de compositie te betrekken dat het geheel ineens is te bekijken. De kleurkracht en fantastische nuances komen nog bovenop deze vernieuwingen die tezamen met de verfijne Gotische geest een ongeëvenaard hoogtepunt van het treciento vormen.

De schilders Massacio, Botticielli en Pierro della Francesca ontwikkelen een eigen grote stijl in het quatrociento.

De Hoogrenaissance (cinquecento)

Waar men tijdens het quattrocento nog op weg is naar het bereiken van het klassiek ideaal wordt dat in de Hoogrenaissance uitgediept, geëvenaard en misschien zelfs af en toe overtroffen. Een groot aantal ‘homi universalis’ geniet wereldwijde roem: hun grillige persoonlijkheid wordt soms als onderdeel van hun genie beschouwd: denk aan Michelangelo.

BWK • Michelangelo, kapitoolplein, koepel en ontwerp plein van de St. Pieter -toont eigen vindingen en perspectivische effecten

BHK • Michelangelo, piéta’s, grafmonumenten en slavenbeelden

-expressie en terribilità

SCH • Leonardo Da Vinci, Mona Lisa -de roem van dit beeld is wereldwijd: sfumato en olieverf maken dit portret zo levendig dat men voor het eerst ervoer dat het schilderij ‘terug keek’.

Drie steden wedijveren om de eer als voortzetter van de klassieke traditie: Florence gooit Da Vinci, Rafael en Michelangelo in de strijd met de klare lijn. Venetië heeft poetische en kleurig picturale bijdragen: Giorgione, Titiaan. Rome sluit aan bij het keizerlijk machtsvertoon met: Bramante, Rafael, Michelangelo.

Renaissance in het Noorden

  • Jeroen Bosch, de Tuin der Lusten -toont een ambivalente visie op de bijbel in het middendeel van een apocalyptisch altaar van hemel en hel. Bosch’s helse creaturen zijn wereldberoemd.

Ook Pieter Brueghel’s -soms volks- realisme voorspellen een langdurende traditie van de nederlandse geest. Buiten Nederland kunnen Durer, Cranach, Grünewald, Witz en Fouquet zich meten met de Nederlanders.

Barok en Rococo (±1600-1750)

Barocco is het spaanse woord voor grillig of grotesk. Deze typering van de stijl is te verklaren uit het verschil van met name de bouwstijl van de Barok met die van de Renaissance. Waar de Renaissance sober, geordend en klaar van lijn (lineair) is die van de Barok gericht op volume, lichtval (picturaal) en versiering.

Na het maniërisme lijkt de Barok vooral in Zuid-Europa homogeen van stijl en inhoud, die te typeren is als effect-bejag.

Het gevoel voor drama wordt in alle disciplines opgevoerd en gezien als het antwoord van de contrareformatie.

BWK

In de gebouwen worden dramatische effecten in licht en donker bewerkstelligd door sterke accenten op ingangen en vleugels door vooruit en terugspringende delen t.o.v. de rooilijn. In kerken maken Guarini en Borromini gebruik van ovalen, convexe en concave wanden, complexe constructies en lichtval om de bezoeker te overdonderen. In Oostenrijk onstaat een zeer rijke stijl waar soms geen onderscheid tussen beeldhouw en schilderkunst meer is te maken. De strengere franse stijl noemt men classicistische Barok.

  • Carlo Maderno (schip en gevel) en Gianlorenzo Bernini (colonnade) van de St.Pieter in Rome -accentueren de ingang en machtige maten door optische effecten.

BHK

Bernini is de onbetwiste meester in marmer. Hij weet het verhaal in één ‘dramatisch moment’ samen te ballen en de spanning mede op te voeren door zijn onnavolgbare vakbeheersing. De nadruk ligt vaak op de exaltatische religieuze beleving.

  • Gianloranzo Bernini, David, mamer levensgroot -fronst

de wenkbrouwen, perst met de mond, kijkt Goliath die niet zichtbaar is streng aan en staat op het punt van gooien.

 

SCH

De schilderkunst is gestoeld op dezelfde picturale principes: sterke lichtval, door Rembrandt en Carravaggio gebruikt als clair-obscur, vlotte en brede penseelstreek, gecombineerd met het voorgaande resulterend in weinig zichtbare lijnvoering, complexe composities met nadruk op krachtige diagonale richtingen, dramatische aanpak, soms toneelmatige opzet met nadruk op het moment (Rembrandt) of heftige (emotionele) krachten.

Nederland verdient speciale aandacht tijdens haar gouden eeuw. De schilders kregen niet te veel opdrachten van de hervormde regering en wachtten die niet af maar specialiseren zich in genres en maken hun werken zelfstandig, hopend op een kooplustige passerende klant. De vrijheid van de Hollandse handelsgeest wordt enigszins in toom gehouden door een calvinistische moraal van symbolen en spreekwoorden. Zo herinneren stillevens bijna altijd aan de eindigheid van ons bestaan en heten vanitasstillevens.

Voorbeelden zijn er zoveel dat een opsomming van de beroemdste al een hele reeks te zien geeft:

Spanje: Velasquez, Zurbarán

Italië: Carravaggio, Tiépolo,

Frankrijk: Poussin, de la Tour, Lorrain,

Engeland: Hogarth, Gainsborough

België: Rubens, Van Dijck,

Nederland: Hals, Rembrandt, Vermeer, van Goyen, Ruysdael, Steen, Saenredam, Heda, Leyster

 

SUPERKORT SAMENGEVAT: Waar de Renaissance het beheerst verhevene en tijdloze verbeeld, toont de Barok de zindering van het moment en de expressie van het drama.

©KunstLokaal